ببر سیبری
ببر سیبری ببر سیبری (Panthera tigris altaica) یا ببر آمور یکی از زیرگونههای ببر است که در گذشته در بخشهای وسیعی از شرق و مرکز آسیا و شرق روسیه میزیست اما امروزه تنها در منطقهٔ حفاظت شدهای در شرق سیبری زندگی میکند. ببر سیبری با ۳۰۰ کیلوگرم وزن بزرگترین زیرگونهٔ ببر و بزرگترین گربهسان زندهٔ جهان است. ببر منقرضشده مازندران (ببر خزر) نزدیکترین نوع ببر به ببر سیبری است و مطالعات ژنتیکی جدید حکایت از آن دارد که این دو را حتی میتوان یک زیرگونه محسوب کرد. ببر سیبری در دهه ۱۹۳۰ در آستانه انقراض قرار داشت و تعداد آنها تنها به بیست تا سی ببر کاهش یافته بود. اما این حیوان به طرزی باورنکردنی از انقراض قریبالوقوع رهایی جست و جمعیت آن تا سال ۲۰۱۰ به حدود ۳۶۰ ببر رسید. ببر سیبری با توجه به همین افزایش جمعیت از سال ۲۰۱۰ از ردهٔ «به شدت در معرض خطر» خارج شده و در یک رده پایینتر یعنی «در خطر انقراض» قرار گرفته است. ببرهای سیبری تنوع ژنتیکی بسیار پائینی دارند که این به دلیل دورههای کاهش شدید جمعیت این حیوان است.[۱] تازهترین مطالعات ژنتیکی بر روی میتوکندری دیانای به جای مانده از ببرهای مازندران و نمونههای زنده ببر سیبری نشان داده که نیای ِ مشترک این دو نوع ببر در شرق چین میزیسته و سپس از مسیر راه ابریشم-گانسو وارد آسیای میانه شده و بعدا گروهی از آنها به سوی شرق سیبری و منطقه آمور رفته و ببر سیبری امروزین را شکل دادهاند. محل سکونت ببرهای سیبری در قسمت جنوبی شمال شرق روسیه در کنار رودخانه آمور و مرز روسیه با چین و کره شمالی است. تعداد کمی از ببر سیبری در چین هم سکونت دارند اما این جمعیت کوچک نمیتواند مستقل از جمعیت روسی به حیات خود ادامه دهد. یعنی بقای این ببرها در چین وابسته به جابجایی ببرها در طول مرز چین و روسیه است. مشخص نیست که آیا هنوز هم این ببر در کره شمالی حضور دارد یا در آنجا کاملا منقرض شدهاست. ببر سیبری مانند دیگر انواع ببر حیوانی قلمروطلب است و معمولاً در محدودهای بین ۶۴ تا ۶۴۰ کیلومتر مربع زندگی میکند. وزن و اندازهبر اساس اندازهگیریهای محققان «پروژه ببر سیبری» در منطقه سیخوته-آلین از نمونههای زندهگیریشده طول بدن ببرهای سیبری بین ۱۷۸ تا ۲۰۸ سانتیمتر برای نرها با میانگین ۱۹۵ سانتی و بین ۱۶۷ تا ۱۸۲ سانتیمتر در مادهها با میانگین ۱۷۴ سانتیمتری بوده است. میانگین طول دم در نرها ۹۹ و در مادهها ۹۱ سانتیمتر بوده است. طول بزرگترین ببر نر ۳۰۹ سانتیمتر و دور سینه آن ۱۲۷ سامتیمتر بود. این اندازهگیریها نشان میدهد که ببر سیبری بدنی طویلتر از ببر بنگال و شیر آفریقایی دارد. ببر سیبری با ارتفاع ۱۱۲ تا ۱۲۰ سانتیمتر در ناحیه شانه به طور میانگین حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر بلندتر از ببر بنگال است. بر اساس تحقیقات جدید میانگین وزن ببرهای سیبری نر ۳ سال به بالا حدود ۱۷۶ کیلوگرم و ببرهای ماده ۱۱۷.۹ کیلوگرم است. در مه ۲۰۱۱ یک ببر نر با وزن ۲۰۷ کیلوگرم اندازهگیری شد که سنگینتر نمونه در تحقیقات سالهای اخیر بوده است. البته به نظر میرسد که ببرهای سیبری در گذشته به طور میانگین بزرگتر بودهاند و وزن نرهای آنها به طور میانگین ۲۱۵ کیلوگرم و مادهها ۱۳۷ کیلوگرم برآورد شده است. در گذشته ببرهای سیبری با وزنهایی تا ۳۱۸ کیلوگرم هم اندازهگیری شدهاند. بزرگترین ببری که در یک منبع اطمینانآور به آن اشاره شده حدود ۳۵۰ سانتیمتر در مسیر انحنای بدن معادل ۳۳۰ سانتیمتر در خط مستقیم طول داشته است. در برخی کتابها به ببرهای بزرگتر حتی با وزن ۳۸۴ کیلوگرم هم اشاره شده اما این گزارشها توسط منابع قابل اعتماد تایید نشدهاند.
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| پراکندگی ببر سیبری (بخش قرمز رنگ) | |||||||||||||||||||||||||||||||||
ببر سیبری (Panthera tigris altaica) یا ببر آمور یکی از زیرگونههای ببر است که در گذشته در بخشهای وسیعی از شرق و مرکز آسیا و شرق روسیه میزیست اما امروزه تنها در منطقهٔ حفاظت شدهای در شرق سیبری زندگی میکند. ببر سیبری با ۳۰۰ کیلوگرم وزن بزرگترین زیرگونهٔ ببر و بزرگترین گربهسان زندهٔ جهان است. ببر منقرضشده مازندران (ببر خزر) نزدیکترین نوع ببر به ببر سیبری است و مطالعات ژنتیکی جدید حکایت از آن دارد که این دو را حتی میتوان یک زیرگونه محسوب کرد.
ببر سیبری در دهه ۱۹۳۰ در آستانه انقراض قرار داشت و تعداد آنها تنها به بیست تا سی ببر کاهش یافته بود. اما این حیوان به طرزی باورنکردنی از انقراض قریبالوقوع رهایی جست و جمعیت آن تا سال ۲۰۱۰ به حدود ۳۶۰ ببر رسید. ببر سیبری با توجه به همین افزایش جمعیت از سال ۲۰۱۰ از ردهٔ «به شدت در معرض خطر» خارج شده و در یک رده پایینتر یعنی «در خطر انقراض» قرار گرفته است. ببرهای سیبری تنوع ژنتیکی بسیار پائینی دارند که این به دلیل دورههای کاهش شدید جمعیت این حیوان است.[۱]
تازهترین مطالعات ژنتیکی بر روی میتوکندری دیانای به جای مانده از ببرهای مازندران و نمونههای زنده ببر سیبری نشان داده که نیای ِ مشترک این دو نوع ببر در شرق چین میزیسته و سپس از مسیر راه ابریشم-گانسو وارد آسیای میانه شده و بعدا گروهی از آنها به سوی شرق سیبری و منطقه آمور رفته و ببر سیبری امروزین را شکل دادهاند.
محل سکونت ببرهای سیبری در قسمت جنوبی شمال شرق روسیه در کنار رودخانه آمور و مرز روسیه با چین و کره شمالی است. تعداد کمی از ببر سیبری در چین هم سکونت دارند اما این جمعیت کوچک نمیتواند مستقل از جمعیت روسی به حیات خود ادامه دهد. یعنی بقای این ببرها در چین وابسته به جابجایی ببرها در طول مرز چین و روسیه است. مشخص نیست که آیا هنوز هم این ببر در کره شمالی حضور دارد یا در آنجا کاملا منقرض شدهاست.
ببر سیبری مانند دیگر انواع ببر حیوانی قلمروطلب است و معمولاً در محدودهای بین ۶۴ تا ۶۴۰ کیلومتر مربع زندگی میکند.
وزن و اندازه
بر اساس اندازهگیریهای محققان «پروژه ببر سیبری» در منطقه سیخوته-آلین از نمونههای زندهگیریشده طول بدن ببرهای سیبری بین ۱۷۸ تا ۲۰۸ سانتیمتر برای نرها با میانگین ۱۹۵ سانتی و بین ۱۶۷ تا ۱۸۲ سانتیمتر در مادهها با میانگین ۱۷۴ سانتیمتری بوده است. میانگین طول دم در نرها ۹۹ و در مادهها ۹۱ سانتیمتر بوده است. طول بزرگترین ببر نر ۳۰۹ سانتیمتر و دور سینه آن ۱۲۷ سامتیمتر بود. این اندازهگیریها نشان میدهد که ببر سیبری بدنی طویلتر از ببر بنگال و شیر آفریقایی دارد. ببر سیبری با ارتفاع ۱۱۲ تا ۱۲۰ سانتیمتر در ناحیه شانه به طور میانگین حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر بلندتر از ببر بنگال است.
بر اساس تحقیقات جدید میانگین وزن ببرهای سیبری نر ۳ سال به بالا حدود ۱۷۶ کیلوگرم و ببرهای ماده ۱۱۷.۹ کیلوگرم است. در مه ۲۰۱۱ یک ببر نر با وزن ۲۰۷ کیلوگرم اندازهگیری شد که سنگینتر نمونه در تحقیقات سالهای اخیر بوده است. البته به نظر میرسد که ببرهای سیبری در گذشته به طور میانگین بزرگتر بودهاند و وزن نرهای آنها به طور میانگین ۲۱۵ کیلوگرم و مادهها ۱۳۷ کیلوگرم برآورد شده است. در گذشته ببرهای سیبری با وزنهایی تا ۳۱۸ کیلوگرم هم اندازهگیری شدهاند. بزرگترین ببری که در یک منبع اطمینانآور به آن اشاره شده حدود ۳۵۰ سانتیمتر در مسیر انحنای بدن معادل ۳۳۰ سانتیمتر در خط مستقیم طول داشته است. در برخی کتابها به ببرهای بزرگتر حتی با وزن ۳۸۴ کیلوگرم هم اشاره شده اما این گزارشها توسط منابع قابل اعتماد تایید نشدهاند.
